مقدمه

طرح ایجاد شهرهای جدید بمنظور پاسخگویی به شهرنشینی سریع ، نیاز گسترده به مسکن و جلوگیری از شهرهای خودرو در منطقه شهری کلان شهرها مطرح و به عنوان یک سیاست و ضرورت جدی در دستور کار دولت قرار گرفت . در اواخر سال 1364 هیأت دولت واگذاری 16000 هکتار زمین را جهت ایجاد شهرهای اقماری به وزارت مسکن و شهرسازی تصویب و ابلاغ نمود . مسئولیت اجرای این طرح به عهده وزارت مسکن و شهرسازی و مکان یابی و تملک زمین و تهیه و طرح و اجرا از طریق شرکت عمران شهرهای جدید و شرکتهای تابعه مورد پیگیری مستمر قرار گرفت . در سال 1367 قرارداد تهیه طرحهای مطالعاتی و طرح جامع چند شهر جدید در منطقه شهری تهران با مهندسین مشاور مختلف ایرانی منعقد گردید . در سال 1368 ایجاد این شهرها و مکان آنها به تصویب شورای عالی شهرسازی و معماری ایران رسید ، که شهر جدید هشتگرد با 500 هزار نفر در محور غرب از جمله این شهرها است . شهر جدید هشتگرد بزرگترین شهری است که در منطقه شهری تهران به وجود آمده است . عمده ترین عواملی که در انتخاب شهر جدید هشتگرد مدنظر بوده عبارتست از : - فاصله بهینه شهر جدید با شهر تهران (نه چندان دور که جاذبه منطقه تهران در شهر وجود نداشته باشد و نه چندان نزدیک که بصورت توسعه پیوسته به تهران متصل گردد .) - وجود زمینهای مناسب غیر کشاورزی با مالکیت عمومی و قابل تملک ـ شیب قابل قبول جهت شهرسازی و خاک مناسب جهت استقرار سازه های بلند. - دسترسی مناسب به منابع آب (آبهای زیرزمینی ـ آب سد های نزدیک و 000) - وضعیت جغرافیایی و طبیعی مناسب (آب و هوا و اقلیم) - فاصله مناسب با شهرهای بزرگ اطراف

مطالعات شهر جدید هشتگرد

مطالعات مکان یابی شهر جدید هشتگرد در سال 1366 به مهندسین مشاور واگذار گردید ، نتیجه مطالعات ضرورت توسعه ناپیوسته تهران بزرگ را تأکید نمود و محور تهران ـ قزوین به عنوان اولین اولویت و مستعدترین محور توسعه تشخیص داده شد . آنگاه مطالعات شهر جدید هشتگرد در سه زمینه پیش نیاز ـ راهبردی ـ طرح جامع ، در سال 1367 به مهندسین مشاور شهرساز (به عنوان مهندس مشاور مادر و هماهنگ کننده) واگذار گردید . همزمان مطالعات حمل و نقل شهر (درون شهری و برون شهری) و تأسیسات شهر با مهندسین مشاور دیگر آغاز گردید و علاوه بر مطالعات فوق برای مطالعات مربوط به مکانیک خاک ـ لرزه شناسی ـ نقشه برداری ـ آب و فاضلاب ـ برق ـ گاز ـ صنعت ـ فضاهای آموزشی ، فرهنگی و مذهبی و فضای سبز از همکاری بیش از شانزده مهندس مشاور بهره گیری و در روند بررسی و برنامه ریزی و تصویب نیز از همکاران و متخصصین ایرانی بسیاری استفاده گردیده است . هدف از مطالعات پیش نیاز ، تعیین امکانات اقتصادی منطقه بخاطر پیش بینی و برآورد میزان اشتغال در شهر جدید بوده است . با توجه به مطالعات مرحله اول که در محدوده طرح بوده است ، در مرحله راهبردی ، مطالعات تفضیلی تر و در مقیاس محور غرب تهران و محیط بلا فصل شهر جدید هشتگرد انجام و با استناد به آمار و اطلاعات مختلف تهیه مدلهای گوناگون پیش بینی جمعیت و اشتغال ، سرانجام الگوهای پیشنهادی توسعه شهر تهیه و ارائه گردید . مهمترین نتایج حاصل از مطالعات این مرحله عبارتند از : - پیش بینی جمعیت در مقاطع مختلف برنامه ریزی (از حدود 20 هزار نفر در سال 1375 تا حدود 5000 هزار نفر در سال 1395) . - شناخت قشر های مختلف اجتماعی از طریق بررسی شهر های نمونه منطقه . - الگوهای کلان استقرار و شکل گیری شهر در مراحل مختلف بر اساس مطالعات جغرافیایی طبیعی و زیست محیطی شهر . - پیش بینی سرمایه گذاری و نحوه آن در طول مراحل اجرای طرح . که با انجام مطالعات کلی راهبردی مطالعات طرح جامع شهر آغاز و در این مرحله با ارزیابی مجدد عوامل موثر در جذب جمعیت و ایجاد اشتغال ، پیش بینی های جمعیت و اشتغال مورد آزمون و تجدید نظر قرار گرفت و بر اساس مطالعات گسترده از جمله مطالعات شهر های موجود ایران و مطالعات مراحل قبلی منطقه به تهیه الگوهای ساختار شهر پرداخته شده که با بررسی الگوهای مختلف ، الگوی اولیه با توجه به اولین طرح آماده سازی اجرا شده انتخاب گردید و الگوی نهایی شهرسازی ، الگو ها و گزینه های پیشنهادی مشاورین حمل و نقل و تأسیسات شهری و مطابقت داده شده و با تغییراتی ، الگوی نهایی توسعه شهر تعیین گردید . الگوی توسعه شهر با وضعیت جغرافیایی و کالبدی اراضی شهر جدید و اطراف آن تلفیق گردید و بر اساس اهداف و معیارهای کلی طراحی ، طرح مقدماتی و طرح جامع شهر جدید هشتگرد تهیه شد .

مراحل رشد و توسعه شهر

بعلت کمبود مسکن در منطقه تهران و وجود متقاضیان زیاد زمین و مسکن در شهر جدید هشتگرد و ضرورت ، قبل از تصویب نهایی طرح جامع شهر ، اجرای اولین طرح آماده سازی در شهر جدید در قالب طرح آماده سازی 250 هکتار و همزمان با تصویب طرح جامع دومین طرح آماده سازی 350 هکتار که به 400 هکتار در آینده افزایش خواهد یافت ، همچنین آماده سازی چهارمین طرح در مساحتی حدود 400 هکتار به اتمام رسیده و عملیات اجرایی فاز 3 در دست اقدام و در آینده عملیات اجرایی فاز 4 نیز آغاز خواهد شد فاز اول آماده سازی مسکونی ـ با مساحتی حدود 3268179متر مربع ظرفیت پذیرش جمعیتی حدود 40 هزار نفر را دارد . تعداد واحدهای مسکونی در این فاز ، 4800 واحد آپارتمانی و 1500 واحد ویلایی است. - کل عملیات آماده سازی این فاز اعم از ساخت و ساز ـ خاک برداری ـ خاک ریزی معابر ـ شبکه جمع آوری آبهای سطحی ـ جداول ـ شبکه های آّب رسانی ـ آسفالت معابر ـ برق و روشنایی کلیه بخشهای اسکان یافته شهر ـ تبدیل و بازسازی یک باغ شهر ـ تکمیل پارک های دیگر شهر ـ ساخت مخازن ذخیره آب ، آبگیری و انتقال به شبکه آب شهر ـ اجرای فضاهای آموزشی شامل باب مدرسه در سطوح مختلف که تعداد7 باب آن تکمیل و بهره برداری می شود و 3 باب آن در حال ساخت و ساز می باشد .اجرای بنای تجاری برای ساکنین توسط شرکت عمران و اشخاص با سطح زیربنای 3200 مترمربع در نقاط مختلف شهر .آماده سازی عرصه ای حدود 5/2 هکتار برای استقرار واحدهای دولتی ، اداری .خاطر نشان می شود تاکنون حدود 70 درصد واحدهای مسکونی این فاز تکمیل شده ، حدود 30000 هزار نفر در این فاز ساکن شده و حدود30 درصد واحدهای مسکونی این فاز نیز در حال ساخت و ساز می باشد . فاز دوم آماده سازی مسکونی ، هم جوار با فاز یک در بخش شمالی و شمال غربی واقع شده است . این فاز برای گنجایش جمعیتی نزدیک به 60 هزار نفر طراحی گردیده و در مساحتی حدود 3632501 متر مربع در حال اجرا بوده و حدود 70 درصد کارهای زیربنایی انجام شده و تقریباً نزدیک به 15000 هزار نفر در این فاز ساکن شده اند که این فاز برای 8000 واحد آپارتمانی و 2500 واحد ویلایی طراحی شده است . فاز سوم آماده سازی مسکونی ـ رد زمینی به مساحت 3602972 متر مربع در موقعیت مکانی غرب فاز یک و جنوب فاز دو ، جمعیتی حدود 60 هزار نفر را در خود جای خواهد داد . عملیات اجرایی این فاز شروع شده و حدود 60 درصد امور مربوط به خیابان کشی و جدول گذاری انجام گردیده و در حال حاضر حدود 2700 نفر در این فاز ساکن شده اند . براساس پیش بینی مشاور طرح جمع کل واحدهای مسکونی این فاز 14000 واحد می باشد که به منظور تسریع در ساخت و ساز در این فاز بخشهایی از این آماده سازی به انبوه سازان مسکن واگذار شده که عملیات تجهیز و راه اندازی کارگاه توسط برخی از آنان آغاز شده است .

شرایط اقلیمی و موقعیت جغرافیایی

شهر جدید هشتگرد در دامنه جنوبی کوههای البرز و حاشیه شمال کویر مرکزی ایران واقع شده و از لحاظ آب و هوایی ، بین اقلیم کوهستانی و آب و هوای نیم خشک و خشک داخلی قرار گرفته است . از نظر طبقه بندی کلی آب و هوای این منطقه ار نوع مدیترانه ای است . شهر جدید هشتگرد از نظر جغرافیایی در غرب استان تهران در ارتفاع 1310 تا 1610 متر از سطح دریا و بین طول های جغرافیایی 50 درجه و 25 دقیقه و 50 درجه و 55 دقیقه و عرض های 35 درجه و 45 دقیقه و 36 درجه و 5 دقیقه قرار دارد . دشت هشتگرد کلا دارای زمستان های سرد و تابستان های گرم و خشک می باشد ، اما میزان گرما در همه نقاط دشت یکسان نبوده و از میزان آن در نواحی کوهستانی کاسته می گردد . درجه حرارت شهر جدید هشتگرد معمولاً بین (10-) درجه سانتیگراد در زمستان و (40) درجه سانتیگراد در تابستان متغیر می باشد . حداکثر رطوبت نسبی در منطقه نزدیک به 80 درصد و متوسط سالیانه حدود 45 درصد است . بعلت کوهستانی بودن منطقه هشتگرد این منطقه از بارش کافی در فصلهای بارندگی برخوردار است . آمار 35 سال متوالی متوسط بارندگی را 300 میلیمتر ذکر می نماید . بر طبق اطلاعات ، با استفاده از آمار ایستگاههای دشت قزوین و کرج و مشاهدات محلی ، باد غالب در منطقه هشتگرد عمدتاً در تابستان بوده و در جهت جنوب شرقی ـ شمال غربی می باشد . جنس خاک این منطقه از نوع شن و ماسه و حداقل تا عمق 15 متر همگن بوده و ظرفیت باربری خاک حدود 4 الی 6 کیلوگرم که از نظر سازه های سنگین مناسب می باشد .

موقعیت و ارتباطات

شهر جدید هشتگرد در دامنه جنوبی کوههای البرز و حاشیه شمال کویر مرکزی ایران واقع شده و از لحاظ آب و هوایی ، بین اقلیم کوهستانی و آب و هوای نیم خشک و خشک داخلی قرار گرفته است . از نظر طبقه بندی کلی آب و هوای این منطقه ار نوع مدیترانه ای است . شهر جدید هشتگرد از نظر جغرافیایی در غرب استان تهران در ارتفاع 1310 تا 1610 متر از سطح دریا و بین طول های جغرافیایی 50 درجه و 25 دقیقه و 50 درجه و 55 دقیقه و عرض های 35 درجه و 45 دقیقه و 36 درجه و 5 دقیقه قرار دارد . دشت هشتگرد کلا دارای زمستان های سرد و تابستان های گرم و خشک می باشد ، اما میزان گرما در همه نقاط دشت یکسان نبوده و از میزان آن در نواحی کوهستانی کاسته می گردد . درجه حرارت شهر جدید هشتگرد معمولاً بین (10-) درجه سانتیگراد در زمستان و (40) درجه سانتیگراد در تابستان متغیر می باشد . حداکثر رطوبت نسبی در منطقه نزدیک به 80 درصد و متوسط سالیانه حدود 45 درصد است . بعلت کوهستانی بودن منطقه هشتگرد این منطقه از بارش کافی در فصلهای بارندگی برخوردار است . آمار 35 سال متوالی متوسط بارندگی را 300 میلیمتر ذکر می نماید . بر طبق اطلاعات ، با استفاده از آمار ایستگاههای دشت قزوین و کرج و مشاهدات محلی ، باد غالب در منطقه هشتگرد عمدتاً در تابستان بوده و در جهت جنوب شرقی ـ شمال غربی می باشد . جنس خاک این منطقه از نوع شن و ماسه و حداقل تا عمق 15 متر همگن بوده و ظرفیت باربری خاک حدود 4 الی 6 کیلوگرم که از نظر سازه های سنگین مناسب می باشد .

ساختار کلی شهر

شهر جدید هشتگرد در دامنه جنوبی کوههای البرز و حاشیه شمال کویر مرکزی ایران واقع شده و از لحاظ آب و هوایی ، بین اقلیم کوهستانی و آب و هوای نیم خشک و خشک داخلی قرار گرفته است . از نظر طبقه بندی کلی آب و هوای این منطقه ار نوع مدیترانه ای است . شهر جدید هشتگرد از نظر جغرافیایی در غرب استان تهران در ارتفاع 1310 تا 1610 متر از سطح دریا و بین طول های جغرافیایی 50 درجه و 25 دقیقه و 50 درجه و 55 دقیقه و عرض های 35 درجه و 45 دقیقه و 36 درجه و 5 دقیقه قرار دارد . دشت هشتگرد کلا دارای زمستان های سرد و تابستان های گرم و خشک می باشد ، اما میزان گرما در همه نقاط دشت یکسان نبوده و از میزان آن در نواحی کوهستانی کاسته می گردد . درجه حرارت شهر جدید هشتگرد معمولاً بین (10-) درجه سانتیگراد در زمستان و (40) درجه سانتیگراد در تابستان متغیر می باشد . حداکثر رطوبت نسبی در منطقه نزدیک به 80 درصد و متوسط سالیانه حدود 45 درصد است . بعلت کوهستانی بودن منطقه هشتگرد این منطقه از بارش کافی در فصلهای بارندگی برخوردار است . آمار 35 سال متوالی متوسط بارندگی را 300 میلیمتر ذکر می نماید . بر طبق اطلاعات ، با استفاده از آمار ایستگاههای دشت قزوین و کرج و مشاهدات محلی ، باد غالب در منطقه هشتگرد عمدتاً در تابستان بوده و در جهت جنوب شرقی ـ شمال غربی می باشد . جنس خاک این منطقه از نوع شن و ماسه و حداقل تا عمق 15 متر همگن بوده و ظرفیت باربری خاک حدود 4 الی 6 کیلوگرم که از نظر سازه های سنگین مناسب می باشد.

مراحل رشد و توسعه شهر

بسیاری از خدمات عمومی مورد نیاز شهروندان آینده شهر جدید هشتگرد در مراحل مختلف طرح و اجراء می باشند که مهمترین آن عبارتند از : - آب : مجوز 300 لیتر در ثانیه از سازمان آب منطقه ای استان تهران اخذ شده است و تعداد 11 حلقه چاه با عمق بیش از 100 متر حفر گردیده است و مجوز 500 لیتر در ثانیه دیگر نیز از مراجع ذیربط دریافت گردیده است . شبکه لوله کشی سایت 250 هکتاری (فاز اول) و سایت بخش اشتغال اجرا شده و سایت 350 هکتاری (فاز دوم) در حال اجراست . تعداد 6 مخزن به ظرفیت کل 35000 متر مکعب جهت مصارف فاز اول و دوم و یک مخزن به ظرفیت کل 10000 متر مکعب جهت مصارف بخش صنعتی و فضای سبز احداث شده است و یک منبع 5000 متر مکعبی و یک منبع هوای بزودی بهره برداری میشود . دستگاه کلر زنی نیز جهت کلر زنی مخازن خریداری شده و جهت تصفیه بر روی دستگاهها نصب گردیده .در آینده نیاز مصرفی آب از سد طالاقان تا مین می شود . - برق : قرارداد تأمین برق به قدرت 30 مگاوات با شرکت برق منطقه ای غرب استان تهران منعقد گردید که با توجه به پیشرفت ساخت و سازها ، مجوز 5 مگاوات برق موقت از وزارت نیرو اخذ گردید. در حال حاضر در فاز یک مسکونی شهر حدود 95 درصد ، فاز دوم مسکونی حدود 75 درصد امور برق رسانی و روشنایی معابر انجام گرفته است . پست 62 کیلووات شهر نیز در فاز یک مسکونی احداث و تکمیل گردیده است که در آینده نزدیک شاهد بهره برداری آن خواهیم بود . - فاضلاب و تصفیه خانه : شبکه جمع آوری فاضلاب بخش صنعتی و مسکونی اجرا شده و تصفیه خانه نیز در جنوب اتوبان در اراضی متعلق به شرکت در حال اجراست . همچنین اجرای یک مدول از 33 تصفیه خانه برای گنجایش استخرهای تثبیت آن جهت تصفیه خانه فاضلاب برای جمعیتی حدود 70 هزار نفر را شامل می شود احداث گردد.